1. පදාර්ථයේ ස්වභාවය හා ගුණ
පදාර්ථයේ ගුණ පිළිබඳ 8 ශ්රේණියේ දී උගත් දෑ සිහිපත් කරන්න. පදාර්ථ සංගුද්ධ ද්රව්ය හා සංගුද්ධ නොවන ද්රව්ය (මිශ්රණ) ලෙස වර්ග කළ ආකාරය ඔබේ මතකයට නැගෙනු ඇත.
සංගුද්ධ ද්රව්ය හා මිශ්රණ
- සංගුද්ධ ද්රව්ය: නිශ්චිත ගුණ දරන සංඝටක එකක් පමණක් අඩංගු වන පදාර්ථ. (උදා: ඇලුමිනියම්, රිදී, තඹ, ආස්රැත ජලය, කාබන්, සල්ෆර්, සින්ක්, කොපර් සල්ෆේට්, සෝඩියම් ක්ලෝරයිඩ්)
- මිශ්රණ: සංගුද්ධ සංඝටක දෙකක් හෝ වැඩි ගණනක් අන්තර්ගත පදාර්ථ. (උදා: වාතය, පානීය ජලය, ලුණු ද්රාවණය)
2. මූලද්රව්ය හා සංයෝග
සංගුද්ධ ද්රව්ය තවදුරටත් මූලද්රව්ය හා සංයෝග ලෙස වර්ග කළ හැකි ය.
මූලද්රව්ය
භෞතික හෝ රසායනික ක්රම මගින් වෙනස් ගුණ ඇති ද්රව්යවලට තව දුරටත් බෙදිය නොහැකි නිශ්චිත ගුණ දරන සංගුද්ධ ද්රව්ය මූලද්රව්ය ලෙස හැඳින්වේ. (දැනට මූලද්රව්ය 120ක් පමණ අණාවරණය කරගෙන ඇත).
උදාහරණ:
- යකඩ (අයන්)
- සල්ෆර්
- ක්ලෝරීන්
- රිදී
- සින්ක්
- තඹ (කොපර්)
සංයෝග
මූලද්රව්ය දෙකක් හෝ වැඩි ගණනක් නිශ්චිත අනුපාතයකට රසායනික ව සංයෝජනය වී සැකසුණු නිශ්චිත ගුණ දරන සංගුද්ධ ද්රව්ය සංයෝග ලෙස හැඳින්වේ.
උදාහරණ:
- සෝඩියම් ක්ලෝරයිඩ් (ලුණු)
- කොපර් සල්ෆේට්
- ග්ලූකෝස්
3. මූලද්රව්ය සඳහා සංකේත
මූලද්රව්ය හැඳින්වීම සඳහා සංකේත භාවිත කෙරේ. බොහෝ විට ඉංග්රීසි නමේ මුල් අකුර කැපිටල් අකුරක් ලෙස යොදා ගනී. සමහර මූලද්රව්ය සඳහා අකුරු දෙකක් හෝ ලතින් නම් ඇසුරින් සංකේත යොදා ගනී.
තනි අකුරේ සංකේත
| මූලද්රව්යය | සංකේතය |
|---|---|
| Carbon (කාබන්) | C |
| Oxygen (ඔක්සිජන්) | O |
| Sulphur (සල්ෆර්) | S |
අකුරු දෙකේ සංකේත
| මූලද්රව්යය | සංකේතය |
|---|---|
| Chlorine (ක්ලෝරීන්) | Cl |
| Calcium (කැල්සියම්) | Ca |
| Magnesium (මැග්නීසියම්) | Mg |
ලතින් නම් ඇසුරින්
| ඉංග්රීසි නම | ලතින් නම | සංකේතය |
|---|---|---|
| සෝඩියම් | Natrium | Na |
| කොපර් | Cuprum | Cu |
| අයන් | Ferrum | Fe |
4. මූලද්රව්යවල තැනුම් ඒකක
පදාර්ථය තවදුරටත් බෙදිය නොහැකි කුඩාම අංශුව සඳහා "පරමාණුව" (atom) යන නාමය මුලින්ම භාවිත කරන ලද්දේ ජෝන් ඩෝල්ටන් (1766 - 1844) විසිනි.
එක ම වර්ගයේ පරමාණු දෙකක් හෝ කිහිපයක් සම්බන්ධ වීමෙන් හෝ වෙනත් වර්ගවල පරමාණු සම්බන්ධ වීමෙන් සෑදුණු ඒකක අණු ලෙස හැඳින්වේ.
සමපරමාණුක අණු (මූලද්රව්ය අණු):
- ඔක්සිජන් (O₂)
- නයිට්රජන් (N₂)
- හයිඩ්රජන් (H₂)
5. පරමාණුක ව්යුහය
පරමාණුව සම්පූර්ණ ස්කන්ධය ම එහි මධ්යයේ ඇති කුඩා කේන්ද්රයක ඒකරාශී වී ඇත. මෙය න්යෂ්ටිය වේ. මෙය අනාවරණය කළේ අර්නස්ට් රදර්ෆර්ඩ් විසිනි.
උප පරමාණුක අංශු
| ලක්ෂණය | ප්රෝටෝන (p) | නියුට්රෝන (n) | ඉලෙක්ට්රෝන (e) |
|---|---|---|---|
| පිහිටීම | න්යෂ්ටිය තුළ | න්යෂ්ටිය තුළ | න්යෂ්ටිය වටා |
| සාපේක්ෂ ස්කන්ධය | 1 | 1 | 1/1840 |
| සාපේක්ෂ ආරෝපණය | +1 | 0 | -1 |
6. පරමාණුක ක්රමාංකය (Z) සහ ස්කන්ධ ක්රමාංකය (A)
පරමාණුක ක්රමාංකය (Z)
පරමාණුවක න්යෂ්ටියේ ඇති ප්රෝටෝන සංඛ්යාවයි. උදාසීන පරමාණුවක ප්රෝටෝන ගණන ඉලෙක්ට්රෝන ගණනට සමාන වේ.
Z = p = e (උදාසීන)
ස්කන්ධ ක්රමාංකය (A)
න්යෂ්ටිය තුළ ඇති ප්රෝටෝන හා නියුට්රෝන සංඛ්යාවල එකතුවයි.
A = p + n
සම්මත නිරූපණය (උදා: සෝඩියම්)
ඉහල අගය = ස්කන්ධ ක්රමාංකය (A)
පහල අගය = පරමාණුක ක්රමාංකය (Z)
7. සංයෝග සෑදීම
විවිධ මූලද්රව්ය වල පරමාණු රසායනිකව බැඳී සංයෝග සාදයි. (විෂම පරමාණුක අණු).
ජලය (Water)
H₂O
H සහ O
කාබන් ඩයොක්සයිඩ්
CO₂
C සහ O
මෙතේන්
CH₄
C සහ H
ඇමෝනියා
NH₃
N සහ H
පරමාණුක ගවේෂකය (Simulation)
ස්ලයිඩර් (Sliders) වෙනස් කිරීමෙන් උප පරමාණුක අංශු ගණන වෙනස් කර අදාළ මූලද්රව්යය හා එහි ගුණ නිරීක්ෂණය කරන්න.
මූලද්රව්යය තීරණය කරන්නේ ප්රෝටෝන ගණනයි.
ස්කන්ධයට බලපායි. සමස්ථානික වෙනස් වේ.
ආරෝපණය (අයන බව) තීරණය කරයි.
n⁰
හයිඩ්රජන් (Hydrogen)
දැනුම මැනුම (Quiz)
ප්රතිඵලය
ඔබගේ ලකුණු ප්රමාණය: